Anthurium Schott — anturium

Rodzina Araceae — obrazkowate

 

Spośród kilkuset gatunków z tego rodzaju, które występują w tropikalnej Ameryce, tylko 2 odegrały dużą rolę w hodowli form i typów nadających się do produkcji na kwiat cięty. Były to Anthurium andreanum Lindl. i A. scherzerianum Schott.

Typy. Te, które pochodzą od A. andreanum Lind., zebrane są obecnie pod nazwą A. x cultorum Birdsey lub A. andreanum hort. Kwiaty ich tworzą sztywne, jasnożółte kolby długości kilku centymetrów i otoczone są ozdobnym liściem przykwiatowym. Liść ten, zwany pochwą kwiatosta­nową, jest gładki lub pomarszczony, sztywny i błyszczący, jakby lakiero­wany. Najwięcej uprawia się typów o pochwie czerwonej w różnych odcieniach, ale znane są również formy różowe, łososiowe i białe. Wiosną i jesienią wskutek zmian temperatury i intensywności światła pojawiają się kwiatostany z zielonymi przebarwieniami na pochwach. Do najczęściej uprawianych mieszańców należy Holtkamps Guatmala, a firmy specjalistyczne oferują typy własnej selekcji, np. Siiptitz, Hórning, Maarse itd. Od Anthurium scherzerianum Schott wywodzą się formy określone nazwą ‘A. x hortulanum hort. Liście mają twarde, lancetowate, ciemnozielone, osadzone na krótkich, sztywnych ogonkach. Kolby kwiatostanowe spiral­nie skręcone, o barwie podobnej do otaczających je liści przykwiato- wych. Liście te mają kształt eliptyczny, są sztywne i matowe, a w kolorze czerwone, łososiowe, różowe, a także nakrapiane. Oprócz budowy morfologicznej typy pochodzące od wyżej wymienio­nych gatunków różnią się również porą i obfitością kwitnienia. A. x culto­rum kwitnie przez cały rok dając jednak wiosną i latem największy plon, natomiast A. x hortulanum kwitnie bardzo obficie od lutego do czerwca. W pozostałych miesiącach pojawiają się tylko nieliczne kwiatostany. Wymagania. Najnowsze dos'wiadczenia nad wpływem czynników zew­nętrznych na kwitnienie anturium wykazały, że wymagania tych roślin w stosunku do światła są znacznie większe niż sądzono dotychczas. Zalecano bowiem, aby szklarnie od końca marca do września były zacienione ze względu na niebezpieczeństwo przypalenia liści. Okazuje się jednak, że cieniowanie szklarni powinno być zmienne, dostosowane do różnych warunków oświetlenia. Przyspiesza to tworzenie się zawiąz­ków kwiatostanowych i ich rozwój, a także zwiększa plon kwiatów z rośliny. Dlatego też do uprawy anturium poleca się najnowsze typy szklarni o w pełni zautomatyzowanej regulacji temperatury, wilgotności, a także cieniowania. Wymagania anturium w stosunku do temperatury są dość wysokie. Temperatura podłoża powinna wynosić około 20°C, powietrza natomiast 22—25°C dla A. x cultorum i 20—22°C dla A. x hortulanum. W nocy obniża się temperaturę do około 18°C. W miesiącach zimowych, w okresie małej intensywności światła, może być ona niższa o 2—3°C, gdyż wzrost roślin jest wtedy bardzo powolny. Latem natomiast przed nad­miernym nagrzaniem liści powinno się chronić rośliny zraszając je obficiej i ewentualnie dodatkowo cieniując. Rozwój zawiązków kwiatowych stymuluje temperatura 15°C; należy ją utrzymywać na tym poziomie przez 6 tygodni, w okresie zimowego spoczynku roślin. Po takim przechłodzeniu podwyższa się znów temperaturę do 20—21 °C, w wyniku czego już po 2 tygodniach w kątach liści pojawiają się pąki kwiatostanowe. Podczas następnych 10 tygodni rośliny mogą tworzyć po kilka kwiato­stanów jednocześnie. Przypuszcza się, że kolejne obniżenie temperatury wraz z przerwaniem zasilania i ograniczeniem podlewania mogłoby korzystnie wpłynąć na rozwój dalszych pąków. A. x cultorum kwitnie prawie nieprzerwanie przez cały rok, jednak korzystne jest zmuszenie roślin do krótkiego okresu spoczynku. W tym celu obniża się temperaturę na kilka tygodni zimowych o 2—3°C, przerywa zasilanie i ogranicza podlewanie.  Anturium wymaga stałej, umiarkowanej wilgotności podłoża; na nadmiar wody reaguje gniciem i zamieraniem korzeni. Wilgotność powietrza powinna wynosić co najmniej 70%, a w okresie podwyższonej tempera­tury latem nawet 80—90%, co można osiągnąć zraszając rośliny. Jedno­cześnie chroni się je w ten sposób przed nadmiernym nagrzaniem się blaszek liściowych.

Rozmnażanie i przygotowanie materiału sadzeniowego. W Zachodniej Europie produkcją młodych roślin zajmują się wyspecjalizowane zakłady ogrodnicze, które dostarczają materiał wyjściowy najwyższej jakości w każdym terminie. Zakup roślin w takim zakładzie znacznie skraca czas uprawy i obniża koszty robocizny. W przypadku braku możliwości nabycia dostatecznej liczby roślin, założenie uprawy anturium lub powięk­szenie jej areału możliwe jest dzięki rozmnażaniu we własnym gospo­darstwie.

Z nasion otrzymuje się materiał niewyrównany pod względem cech morfologicznych, siły wzrostu i obfitości kwitnienia. Dlatego też podczas każdego pikowania czy przesadzania do doniczek konieczna jest staranna selekcja, polegająca na wyborze roślin zdrowych i silnie rosnących. Do rozmnażania wegetatywnego przeznacza się tylko najbardziej war­tościowe egzemplarze, które wyróżniły się obfitym kwitnieniem, czystą barwą i dostateczną wielkością kwiatostanów.

Do rozmnażania generatywnego wybiera się rośliny o najlepszych cechach morfologicznych i obficie kwitnące. Na kolbie kwiatostanowej rozwijają się od nasady ku górze najpierw słupki widoczne w postaci lepkich gruczołków, a następnie pręciki wytwarzające biały pyłek. Tak więc pyłek z kwiatostanów wcześniej rozwiniętych przenosi się na słupki młodszych kolb. Zapylanie można dla pewności kilkakrotnie powtórzyć w ciągu 8—10 dni. Tworzenie się nasion i dojrzewanie owoców trwa 9—10 miesięcy. Z 1 kolby można zebrać nawet kilkaset jagód, tzn. około 200 nasion u A. x culforum i ponad 600 nasion u A. x hortulanum. Żywotność nasion wynosi od kilkunastu dni do kilku tygodni i dlatego wysiewa się je najczęściej zaraz po zbiorze.

Wcześniejszy zbiór jagód, gdy jeszcze nie są w pełni wybarwione, jest bardziej korzystny, gdyż kiełkowanie nasion trwa tylko kilka dni. Przed wysiewem moczy się nasiona przez 1 5—20 minut w zawiesinie Benlate o stężeniu 0,02—0,04%. Nasiona, zwykle pozbawione mięsistej otoczki, układa się na powierzchni podłoża, którym może być torf lub jego mieszanka z ziemią liściową i piaskiem, o pH 5,0. Optymalna temperatura powietrza wynosi 26—28°C, przy czym nasiona kiełkują na świetle, nie przykryte podłożem lub tylko lekko przysypane prze­sianym torfem, Spryskanie roztworem Kaptanu lub innego fungicydu zapobiega rozwojowi chorób grzybowych. Wysoką wilgotność powie­trza utrzymuje się przykrywając zagony szybami lub folią.

Po upływie 6—8 tygodni pikuje się rośliny do podłoża o składzie jak do wysiewu, w rozstawie 3X4 cm, nie głębiej niż rosły poprzednio. Temperatura powietrza powinna teraz wynosić 22—26°C. Zbyt częste przesadzanie anturium może spowodować uszkodzenie korzeni i opóź­nienie rozwoju. Dlatego też w przypadku siewu punktowego można nie pikować siewek, tylko sadzić je wprost do doniczek o średnicy 8 cm, po upływie kilku miesięcy od wysiewu. W miarę wzrostu przesadza się rośliny do coraz większych doniczek tak, aby nie uszkodzić korzeni. Dopiero z doniczek o średnicy 12 cm sadzi się rośliny na miejsce stałe, na zagony.

Wegetatywnie, przez oddzielanie młodych roślin tworzących się licznie u nasady pędu, rozmnaża się przede wszystkim A. x cultorum. Po oddzieleniu sadzonek od rośliny matecznej sadzi się je do doniczek lub wprost na zagony w mnożarce, gdzie w temperaturze 25°C i wilgot­ności względnej powietrza 90% szybko się ukorzeniają. Stare, kilkuletnie rośliny mateczne, które wytworzyły już wysoki „pień", można odmłodzić przez ścięcie części wierzchołkowej i ukorzenienie jej wprost na zagonie, na miejscu stałym. Dolną część można posadzić w mnożarce w celu uzyskania jeszcze kilku roślin potomnych.

A. x hortulanum rozmnaża się przez rozcinanie lub rozrywanie pędów starszych, rozrośniętych okazów. Uzyskuje się w ten sposób kilka roślin potomnych, które sadzi się pojedynczo do doniczek. Dopiero po upływie kilku miesięcy nadają się one do sadzenia na zagonach.

Podłoże i nawożenie. Anturium wymaga bardzo lekkiego, przepuszczal­nego i łatwo nagrzewającego się podłoża o trwałej strukturze. Dlatego też oprócz torfu i liści bukowych, które dość szybko ulegają rozkładowi, używa się także kory sosnowej, ściółki z lasów sosnowych i domieszek sztucznych podłoży, np. styromulu. Sposób przygotowania podłoża i ilość jego komponentów zależy od możliwości producenta. Coraz częściej stosuje się tylko substraty torfowo-korowe z dodatkiem małej ilości ziemi inspektowej. Odczyn podłoża powinien być średnio kwaśny (pH 5,5). Ze względu na dużą wrażliwość anturium na zasolenie, wskazane jest stosowanie tylko niewielkich dawek nawozów przy sporządzaniu podłoża. Korzystne jest przy tym dodawanie nawozów wolno działa­jących, jak np. wióry rogowe czy mączka kostna.

Zawartość składników pokarmowych podczas całego okresu uprawy anturium powinna być regulowana na podstawie analizy chemicznej podłoża (tab. 3).

Przy uprawie w substratach korowych i torfowych szczególnie ważne jest zaopatrzenie roślin w niezbędne mikroelementy. W nawozach wielo­składnikowych znajdują się one zwykle w dostatecznej ilości, ale w przy­padku użycia nawozów jednoskładnikowych konieczne jest dodatkowe nawożenie żelazem, miedzią, molibdenem, a także borem. Brak tego ostatniego składnika objawia się żółknięciem brzegów liści. Objawy

 

Tabela 3. Optymalne właściwości podłoża do uprawy anturium

Gatunek

pH

podłoża

Zasole­nie (KCI w g na 1)

N

-

P

K

ciężar obję- toscio- wy w g na cm3

w mg na I

A. x cultorum A. x hortulanum

4.5—               5,5

4.5—               5,5

0,4—1,2 0,2—0,8

1

40—120

40—80

60—100

20—40

180—360

70—150

0,3—0,5


 

fe występują szczególnie wyraźnie na roślinach uprawianych w podłożu

0   dużej zawartości wapnia. Dlatego też podłoża bardzo kwaśne powinny być wapnowane tylko do uzyskania pH 5,0.

Do dokarmiania anturium używa się nawozów łatwo rozpuszczalnych w formie roztworów lub zawiesin o stężeniu 0,05% dla siewek, 0,1 % dla roślin młodych i 0,2% dla roślin kwitnących. W okresie intensywnego wzrostu można do zasilania starszych roślin stosować 20-krotnie rozcień­czoną gnojowicę na przemian z nawozami mineralnymi. Latem dokar­mianie przypada co 7—14 dni, a jesienią i wczesną wiosną co 3—4 tygodnie.

W okresie spoczynku przerywa się zasilanie, a także znacznie ogranicza podlewanie. Stosunek N:P:K dla roślin młodych powinien wynosić w pod­łożu 6:1:2, natomiast dla starszych, już kwitnących 3:1:5.

Sadzenie i pielęgnowanie. Anturium uprawiane na kwiat cięty sadzi się w szklarniach na zagonach podwyższonych lub na stołach z podgrze­wanym podłożem. Grubość warstwy podłoża powinna wynosić około 20 cm. Gęstość sadzenia zależy od pokroju i siły wzrostu roślin; dla mieszańców A. x cu/forum stosuje się rozstawę 35X35 cm lub nawet 40X X40 cm, a dla A. x horiulanum tylko 25X25 cm lub 30X30 cm. Pielęgnowanie roślin polega na ich podlewaniu, zraszaniu, utrzymywaniu optymalnej temperatury podłoża i powietrza oraz dokarmianiu.

Ze względu na dość wysokie wymagania anturium w stosunku do temperatury, konieczne jest ogrzewanie szklarni również późną wiosną

1  pod koniec lata, we wrześniu. Jeżeli lato jest chłodne i deszczowe, również korzystne jest okresowe włączanie ogrzewania. Zimą dla utrzy­mania odpowiednio wysokiej temperatury konieczne jest często okrycie szczytowej ściany szklarni podwójną warstwą folii.

Wietrzenie szklarni nawet latem powinno być umiarkowane, gdyż rośliny nie znoszą gwałtownego obniżania się wilgotności powietrza. Konieczne jest także zainstalowanie zraszaczy, tak aby wilgotność tę utrzymać na poziomie 80—90%. Zaleca się rozkładanie rur na powierzchni zagonów, aby zwilżać przede wszystkim liście, chroniąc przed zmoczeniem kwiato­stany. Woda używana do zraszania i podlewania powinna mieć tempera­turę 20=C i zawierać jak najmniejszą ilość chloru. Zarówno podlewanie, jak i zraszanie programuje się tak, aby rośliny do wieczora były zupełnie suche. Krople wody nie mogą przy tym kapać z rur czy konstrukcji, gdyż spowoduje to zagniwanie liści i kwiatostanów.

Do niezbędnych zabiegów należy też zaliczyć uzupełnianie podłoża na zagonach, a u A. x cultorum również okładanie wydłużających się pędów torfem lub mchem torfowcem (Sphagnum sp.). Ponadto 2 lub 3 razy w roku usuwa się stare, żółknące liście. Czynności te powinny być zakończone w październiku, aby nie zakłócały procesu tworzenia się zawiązków kwiatów w kątach młodszych liści.

Zabiegi pielęgnacyjne w uprawie anturium są stosunkowo łatwe i mało

 

Tabela 4. Terminarz uprawy anturium

Wyszczególnienie

Rozmnażanie

generatywne

Rozmnażanie

wegetatywne

Liczba roślin na m[1]

Siew nasion

II—IV

 

2500

Podział roślin

 

II-III

 

Pikowanie

IV—VI

 

800

Sadzenie do doniczek

X—II

 

100

Sadzenie na miejsce stałe

III—VII

III—VII

8—14

Kwitnienie

1,5 roku od

0,5 roku po

 

 

siewu

podziale

 

 

kłopotliwe; nakład robocizny jest o połowę mniejszy niż przy uprawie goździków. Najbardziej pracochłonne jest przygotowanie podłoża

i    sadzenie roślin, a także pakowanie kwiatostanów.

Zbiór i przechowywanie kwiatów. W zależności od siły wzrostu i warun­ków uprawy rośliny uzyskane z nasion zaczynają obficie kwitnąć po 1,5—2 latach, natomiast otrzymane z podziału — po kilku miesiącach od oddzielenia od rośliny matecznej (tab. 4). Przeciętny plon z rośliny w ciągu roku wynosi 5—7 kwiatów, ale nowsze mieszańce i wyselekcjo­nowane typy kwitną znacznie obficiej. Rośliny pochodzące z podziału dają zwykle plon mniejszy, ale bardziej wyrównany pod względem jakości, w porównaniu z roślinami uzyskanymi z nasion.

Największy plon A. x cultorum zbiera się wiosną i od września do listo­pada, natomiast u A. x hortulanum od marca do czerwca. Rośliny obficie kwitną przez 3—5 lat uprawy, później plon tak bardzo się obniża, że konieczne jest odmłodzenie plantacji. W celu utrzymania równomier­nego kwitnienia korzystne jest wymienianie co roku tylko 1 /3 roślin z całej uprawy. Największe jest zapotrzebowanie na formy o kwiatach czerwonych; powinny więc one zajmować co najmniej 50% areału uprawy.

O  terminie zbioru anturium decyduje stadium rozwoju kolby kwiatostano­wej. W momencie cięcia dolne kwiaty na kolbie powinny być wyraźnie wi­doczne w postaci gruczołków. Wtedy szypułka kwiatostanowa jest dostatecznie sztywna, a trwałość anturium po ścięciu wynosi 2—3 tygo­dnie. U mieszańców A. x cultorum najmniej trwałe są kwiaty o pochwie bardzo ciemnej, intensywnie czerwonej. Bezpośrednio po zbiorze sortuje się kwiaty według wielkości pochwy i długości szypułki kwiatostanowej. Kwiaty Anthurium x cultorum należące do I wyboru muszą mieć pędy długości 45 cm, a pochwy szerokości 11 cm. W wyborze 11 liczby te wy­noszą odpowiednio 35 i 8 cm. Wymagania w stosunku do kwiatów Anthurium x hortulanum są mniejsze. Długość pędów może wynosić35 i 25 cm odpowiednio w I i II wyborze, a szerokość pochwy kwiato­stanowej 10 i 7 cm.

Kwiaty wstawione do naczyń z wodą można przechowywać w pomiesz­czeniach o temperaturze 13°C, a bardziej wrażliwe nawet 16—f7°C, gdyż niższa temperatura powoduje zmianę barwy pochwy kwiatostanowej na siną. Zastosowanie środków przedłużających trwałość nie zawsze jest możliwe, gdyż niektóre mieszańce reagują na nie bardzo nieko­rzystnie, tzn. nasady pędów mogą pękać, pochwy kwiatostanowe tracić barwę, a kolby czernieć. U nowszych form nie stwierdza się tej negatyw­nej reakcji. Zauważono nawet, że traktowanie kwiatów przez 6 dni środkami przedłużającymi ich trwałość może znacznie zwiększyć ich wytrzymałość na dalszy transport. Przed wysyłką nasadę każdego pędu umieszcza się w plastykowej buteleczce z wodą, której zamknięcie jest ściśle dopasowane do średnicy szypułki. Tak przygotowane kwiatostany pakuje się w kartony ze specjalną wkładką, zabezpieczającą przed uciskiem i złamaniem. Staranne pakowanie anturium jest konieczne, ponieważ uszkodzone pochwy kwiatostanowe szybko czernieją i nie nadają się do sprzedaży. Pracochłonność tej czynności jest oczywiście kilkakrotnie wyższa niż w przypadku róż czy goździków.

Ochrona przed chorobami i szkodnikami. Często występującą chorobą grzybową jest szara plamistość liści zwana też septoriozą (czynnik choro­botwórczy — Sepforia anfhur/i). Najpierw pojawiają się na blaszkach liściowych małe, żółte plamki, które następnie powiększają się i zlewają w duże, nieregularne, szare plamy z żółtą obwódką. Choroba powoduje zahamowanie wzrostu roślin, a jeśli wystąpi na pochwach kwiatostano­wych to znacznie obniża ich jakość. Septorioza rozwija się przede wszyst­kim w szklarniach o zbyt niskiej temperaturze i wysokiej wilgotności powietrza. Wszystkie porażone liście należy usuwać i palić, a rośliny opryskiwać zawiesiną wodną preparatów: Cynkotox (0,3%), Dithane M-45 (0,2%), Kaptan 50 (0,2%), Topsin M (0,1%), Benlate (0,1%) zawsze z dodatkiem środka przyczepnego.

Zbyt wysoka wilgotność powietrza w szklarni sprzyja również rozwojowi szarej pleśni (czynnik chorobotwórczy — Bofryfis cinerea). Na wszystkich częściach roślin występują niewielkie, owalne, brązowiejące plamy, często pokryte szarym nalotem. Zwalczanie szarej pleśni polega na kilka­krotnym opryskiwaniu roślin co 7—10 dni Sadoplonem 75 w stężeniu 0,2—0,3% na zmianę z preparatami zalecanymi do zwalczania septo­riozy.

Bardzo duże straty powoduje również zgnilizna korzeni (czynnik choro­botwórczy — Pyfhium sp/endens). Liście porażonych roślin stają się jasnozielone i zamierają wskutek brązowienia i murszenia korzeni. Źród­łem choroby może być zakażone podłoże, dlatego zaleca się jego parowanie lub dezynfekcję chemiczną, a także odkażanie doniczek. Porażone rośliny usuwa się i pali, a podłoże zlewa zawiesiną Kaptanu 50 w stężeniu 0,5%. Zapobiegawczo można też podczas przesadzania roślin zanurzać bryłę korzeniową w 0,5% roztworze Cynkotoxu.

Liście starszych, silnie rozrośniętych roślin pokryte są często brązowymi, jakby „glinianymi” plamami. Przyczyną są rozwijające się silnie glony, “które powodują korkowacenie liści. Aby.temu zapobiec należy unikać zbyt gęstego sadzenia, a w przypadku wystąpienia choroby opryskiwać rośliny preparatami miedziowymi np. Miedzianem 50 (0,2%), a także zmywać powierzchnię liści miękką szczoteczką.

Zbyt niska temperatura, a także silne jej wahania sprzyjają tworzeniu się jasnozielonych jakby wypukłych plam na górnej stronie liści i guzowa­tych narośli od spodu blaszki. Fizjologiczną chorobą jest również zamie­ranie brzegów liści. Przyczyną jest zwykle zbyt ciężkie, nieprzepuszczalne podłoże o zasadowym odczynie, a także używanie chlorowanej wody do podlewania i zraszania roślin.

Niska wilgotność i jednocześnie stosunkowo wysoka temperatura po­wietrza sprzyjają rozwojowi przędziorków, mszyc, przylżeńcy (trypsów) i czerwcy. Szkodniki te w przypadku silnego opanowania roślin zaha­mowują znacznie ich wzrost i dlatego też konieczne jest systematyczne opryskiwanie plantacji preparatami owadobójczymi. Stosuje się Roztoczol (0,2%), Fosbrom (0,1%), Tinox (0,05%), Actellic 50 EC (0,1%), Nogos (0,1 %). Ze względu na dużą wrażliwość anturium na pestycydy zawsze powinno się wykonać próbny oprysk na kilku roślinach.